ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
68
سفرنامه شاردن ( فارسى )
سخت برافروخته و خشمگين شد ، و بىدرنگ به وسيلهء مترجم دوم سفارت به مهردار سلطنتى پيغام فرستاد كه اگر متن قرارداد به همان صورت كه روز پيش مورد توافق قرار گرفته درنيايد ، او از امضا كردن آن خوددارى خواهد كرد . مترجم اول سفارت به وى توصيه كرد پيش از اقدام به هر عمل حادّ به عواقب آن بينديشد و كارى نكند كه پشيمان شود ، و در مصلحت نيست براى گنجاندن مادهاى كه اهميت چندانى ندارد بر تركان بياشوبد ؛ آنان را به قطع رابطه تهديد كند ، و ابتكار عمل را به ايشان بسپارد . بارى ، مهردار سلطنتى پس از اينكه از اتمام حجّت سفير آگاه شد جواب داد كه موضوع را به اطلاع صدراعظم متبوع خود خواهد رساند . چون اين جواب در نظر سفير قانع كننده نبود روز بيست و نهم به ملاقات مهردار سلطنتى رفت . وى به سفير گفت دولت فرانسه نبايد از امپراتور عثمانى چيزى طلب كند كه در اختيار و يد قدرتش نيست . سفير مىداند كه امپراتور در قبال معاهداتى كه با دولتهاى انگليس و هلند و ونيز و ژن بسته متعهد است مزاياى حقوق كاملة الوداد را در حق آن دسته از اتباع آنان كه در مشرق زمين اقامت دارند رعايت كند ، و به آنان اجازه دهد كه در حمايت دول متبوع خويش به فعاليت بپردازند . همچنين طبق قراردادهاى جداگانه با امپراتورى آلمان ، اتريش ، ايتاليا متعهّد است كه اتباع آنان در امپراتورى عثمانى آزادانه به كارهاى تجارى بپردازند . بنابراين براى اين كشور ميسر و ممكن نيست همهء اين معاهدات را ناديده انگارد ، و حقّ نظارت و حمايت و حكومت همهء اروپاييان مقيم مشرق زمين را منحصرا به امپراتورى فرانسه واگذار كند . مهردار سلطنتى در پايان گفت قرارداد تجديد كاپيتولاسيون به همان صورت كه به نظر سفير رسيده مورد تصويب و تأييد مقام خلافت قرار گرفته و هيچ تغيير و تصرّف در آن نمىتوان داد . بنابراين سفير امپراتور فرانسه نبايد به اصلاح يا افزايش مواد آن اصرار و پافشارى كند كه پذيرفتنى نيست . نوانتل به شنيدن اين سخنان سخت متغيّر شد و به خشم و اعتراض گفت : اگر مادهء حذف شده از نو در پيمان گنجانده نشود وى از امضاى قرارداد به طور كلّى صرفنظر خواهد كرد ؛ و مهردار سلطنتى در جواب گفت : اعتراض سفير را به اطلاع صدراعظم خواهد رساند ، و وى را از جواب آگاه خواهد كرد . سفير گفت : در صورت امكان همان ساعت مطالب وى را به اطلاع صدراعظم برساند . مهردار تقاضاى وى را